دانش‌آموز ابتدایی روزانه چقدر باید درس بخواند؟
یکی از سؤال‌هایی که تقریباً هر پدر و مادری در سال‌های ابتدایی مدرسه با آن روبه‌رو می‌شود این است: «بچه‌ام روزی چند ساعت باید درس بخواند؟»
بعضی والدین تصور می‌کنند هرچه کودک بیشتر پشت میز بنشیند، موفق‌تر خواهد شد. بعضی دیگر هم وقتی می‌بینند فرزندشان فقط ۳۰ یا ۴۰ دقیقه درس خوانده، نگران می‌شوند که مبادا از همکلاسی‌هایش عقب بماند.
اما واقعیت این است که در دوره ابتدایی، کیفیت یادگیری بسیار مهم‌تر از تعداد ساعت درس خواندن است. کودک دبستانی برای یادگیری به بازی، خواب کافی، تحرک، گفت‌وگو و استراحت هم نیاز دارد. بنابراین هدف نباید این باشد که کودک را ساعت‌ها پشت میز نگه داریم؛ هدف این است که زمان کوتاه مطالعه، مفید، منظم و بدون فرسودگی باشد.
پس کودک ابتدایی روزی چند ساعت درس بخواند؟
یک عدد ثابت برای همه دانش‌آموزان وجود ندارد. پایه تحصیلی، سن کودک، میزان تکالیف، سرعت یادگیری و حتی شرایط روحی او روی این زمان تأثیر می‌گذارد.
به‌عنوان یک راهنمای عملی، می‌توان از این بازه‌ها استفاده کرد:
یک عدد ثابت برای همه دانش‌آموزان وجود ندارد. پایه تحصیلی، سن کودک، میزان تکالیف، سرعت یادگیری و حتی شرایط روحی او روی این زمان تأثیر می‌گذارد.
به‌عنوان یک راهنمای عملی، می‌توان از این بازه‌ها استفاده کرد:
پایه اول و دوم: معمولاً حدود ۳۰ تا ۶۰ دقیقه مطالعه و انجام تکالیف در خانه، در چند نوبت کوتاه، کافی است.
پایه سوم و چهارم: حدود ۴۵ تا ۹۰ دقیقه مطالعه و تکلیف، بسته به شرایط دانش‌آموز.
پایه پنجم و ششم: حدود ۶۰ تا ۱۲۰ دقیقه مطالعه و تکلیف، در صورت نیاز و با استراحت‌های مناسب.
این اعداد قانون قطعی نیستند. اگر یک دانش‌آموز پایه ششم با ۷۵ دقیقه مطالعه مؤثر مطالب را به‌خوبی یاد می‌گیرد، الزاماً نیازی نیست دو یا سه ساعت بیشتر پشت میز بنشیند.
یک نکته مهم: «درس خواندن» با «پشت میز نشستن» فرق دارد.
ممکن است کودکی دو ساعت کتاب جلوی خودش گذاشته باشد، اما بخش زیادی از این زمان صرف مداد تراشیدن، بازی با وسایل، نگاه کردن به اطراف یا خیال‌پردازی شود.
در مقابل، ممکن است دانش‌آموزی ۴۵ دقیقه با تمرکز بالا تمرین‌هایش را انجام دهد و سپس بتواند با خیال راحت به بازی برود.
پس به جای اینکه بپرسیم:
«امروز چند ساعت درس خواندی؟»
بهتر است بپرسیم:
«امروز چه چیزی یاد گرفتی؟»
این تغییر کوچک در نوع سؤال، نگاه کودک به درس خواندن را هم تغییر می‌دهد.
در مقابل، ممکن است دانش‌آموزی ۴۵ دقیقه با تمرکز بالا تمرین‌هایش را انجام دهد و سپس بتواند با خیال راحت به بازی برود.
پس به جای اینکه بپرسیم:
«امروز چند ساعت درس خواندی؟»
بهتر است بپرسیم:
«امروز چه چیزی یاد گرفتی؟»
این تغییر کوچک در نوع سؤال، نگاه کودک به درس خواندن را هم تغییر می‌دهد.
برای دانش‌آموز ابتدایی، مطالعه کوتاه اما منظم بهتر است.
مغز کودک برای تمرکز طولانی‌مدت ساخته نشده است. به همین دلیل، بهتر است زمان مطالعه به بخش‌های کوچک‌تر تقسیم شود.
مثلاً به جای اینکه از دانش‌آموز کلاس سوم بخواهیم یک ساعت کامل ریاضی کار کند، می‌توانیم برنامه‌ای مثل این داشته باشیم:
۲۵ دقیقه ریاضی -> ۵ تا ۱۰ دقیقه استراحت -> ۲۰ دقیقه فارسی -> استراحت -> ۱۵ دقیقه مرور درس‌های روز
مغز کودک برای تمرکز طولانی‌مدت ساخته نشده است. به همین دلیل، بهتر است زمان مطالعه به بخش‌های کوچک‌تر تقسیم شود.
مثلاً به جای اینکه از دانش‌آموز کلاس سوم بخواهیم یک ساعت کامل ریاضی کار کند، می‌توانیم برنامه‌ای مثل این داشته باشیم:
۲۵ دقیقه ریاضی -> ۵ تا ۱۰ دقیقه استراحت -> ۲۰ دقیقه فارسی -> استراحت -> ۱۵ دقیقه مرور درس‌های روز
در زمان استراحت بهتر است کودک واقعاً از میز فاصله بگیرد، کمی حرکت کند، آب بنوشد یا چند دقیقه بازی کند. قرار نیست «استراحت» به یک ساعت تماشای ویدئو یا بازی با تلفن همراه تبدیل شود!
از کجا بفهمیم کودک بیش از حد درس می‌خواند؟
گاهی والدین تصور می‌کنند خستگی کودک نشانه تلاش بیشتر است؛ در حالی که خستگی شدید می‌تواند یادگیری را ضعیف کند.
اگر کودک هنگام درس خواندن مرتب بی‌قرار می‌شود، گریه می‌کند، از درس فرار می‌کند، مدام می‌گوید «خسته‌ام»، یا مطالبی را که قبلاً بلد بوده فراموش می‌کند، شاید لازم باشد مدت مطالعه، نوع تمرین یا زمان استراحت را بررسی کنیم.
هدف آموزش در دوره ابتدایی فقط گرفتن نمره خوب نیست. کودک باید به‌تدریج یاد بگیرد که چطور یاد بگیرد.
گاهی والدین تصور می‌کنند خستگی کودک نشانه تلاش بیشتر است؛ در حالی که خستگی شدید می‌تواند یادگیری را ضعیف کند.
اگر کودک هنگام درس خواندن مرتب بی‌قرار می‌شود، گریه می‌کند، از درس فرار می‌کند، مدام می‌گوید «خسته‌ام»، یا مطالبی را که قبلاً بلد بوده فراموش می‌کند، شاید لازم باشد مدت مطالعه، نوع تمرین یا زمان استراحت را بررسی کنیم.
هدف آموزش در دوره ابتدایی فقط گرفتن نمره خوب نیست. کودک باید به‌تدریج یاد بگیرد که چطور یاد بگیرد.
خواب را فدای درس نکنیم.
یکی از اشتباه‌های رایج این است که وقتی تکالیف کودک تمام نشده، زمان خواب او عقب بیفتد.
در حالی که خواب کافی برای رشد، تمرکز و یادگیری کودک اهمیت زیادی دارد. اگر دانش‌آموز شب دیر بخوابد و صبح خسته به مدرسه برود، اضافه کردن نیم ساعت یا یک ساعت مطالعه در شب ممکن است عملاً نتیجه معکوس داشته باشد.
بنابراین اگر بین این دو انتخاب قرار گرفتیم:
یک ساعت مطالعه بیشتر یا خواب کافی؟
در بسیاری از موارد، بهتر است ابتدا خواب و استراحت مناسب کودک را حفظ کنیم و سپس برنامه مطالعه را اصلاح کنیم.
یکی از اشتباه‌های رایج این است که وقتی تکالیف کودک تمام نشده، زمان خواب او عقب بیفتد.
در حالی که خواب کافی برای رشد، تمرکز و یادگیری کودک اهمیت زیادی دارد. اگر دانش‌آموز شب دیر بخوابد و صبح خسته به مدرسه برود، اضافه کردن نیم ساعت یا یک ساعت مطالعه در شب ممکن است عملاً نتیجه معکوس داشته باشد.
بنابراین اگر بین این دو انتخاب قرار گرفتیم:
یک ساعت مطالعه بیشتر یا خواب کافی؟
در بسیاری از موارد، بهتر است ابتدا خواب و استراحت مناسب کودک را حفظ کنیم و سپس برنامه مطالعه را اصلاح کنیم.
آیا هر روز باید همه درس‌ها را مرور کند؟
نه لزوماً.
یک برنامه ساده و قابل اجرا می‌تواند شامل این موارد باشد:
هر روز:
انجام تکالیف همان روز
مرور کوتاه مطالب مهم
چند دقیقه مطالعه آزاد.
نه لزوماً.
یک برنامه ساده و قابل اجرا می‌تواند شامل این موارد باشد:
هر روز:
انجام تکالیف همان روز
مرور کوتاه مطالب مهم
چند دقیقه مطالعه آزاد.
چند روز در هفته:
تمرین بیشتر ریاضی
مرور املا و فارسی
خواندن کتاب داستان
تمرین مهارت‌هایی که کودک در آن‌ها ضعف دارد
این روش معمولاً از این بهتر است که کودک شب امتحان با حجم زیادی از مطالب روبه‌رو شود.
تمرین بیشتر ریاضی
مرور املا و فارسی
خواندن کتاب داستان
تمرین مهارت‌هایی که کودک در آن‌ها ضعف دارد
این روش معمولاً از این بهتر است که کودک شب امتحان با حجم زیادی از مطالب روبه‌رو شود.
یک ترفند ساده برای والدین
به جای اینکه هر روز به کودک بگویید:
«برو درست را بخوان!»
یک هدف کوچک و مشخص تعیین کنید.
مثلاً:
«بیا امروز فقط ۵ مسئله ریاضی را با هم حل کنیم.»
یا:
«امروز ۱۰ صفحه از کتاب داستانت را بخوان و بعد برای من تعریف کن چه اتفاقی افتاد.»
وقتی کار مشخص و قابل اندازه‌گیری باشد، شروع کردن برای کودک آسان‌تر می‌شود.
به جای اینکه هر روز به کودک بگویید:
«برو درست را بخوان!»
یک هدف کوچک و مشخص تعیین کنید.
مثلاً:
«بیا امروز فقط ۵ مسئله ریاضی را با هم حل کنیم.»
یا:
«امروز ۱۰ صفحه از کتاب داستانت را بخوان و بعد برای من تعریف کن چه اتفاقی افتاد.»
وقتی کار مشخص و قابل اندازه‌گیری باشد، شروع کردن برای کودک آسان‌تر می‌شود.
اگر کودک اصلاً دلش نمی‌خواهد درس بخواند چه کنیم؟
اولین واکنش نباید دعوا یا مقایسه باشد.
جمله‌هایی مثل:
«ببین دوستت چقدر درس می‌خونه!» یا «اگر همین‌طور ادامه بدی هیچ‌وقت موفق نمی‌شی!»
ممکن است کودک را از درس دورتر کند.
بهتر است ابتدا علت را پیدا کنیم. شاید تکلیف برای او سخت است، شاید خسته است، شاید روش آموزش برایش جذاب نیست یا شاید از اشتباه کردن می‌ترسد.
گاهی یک تغییر ساده، مثل کوتاه‌تر کردن زمان مطالعه، استفاده از بازی، انتخاب بین دو فعالیت یا همراه شدن والد با کودک می‌تواند همکاری او را بسیار بیشتر کند.
اولین واکنش نباید دعوا یا مقایسه باشد.
جمله‌هایی مثل:
«ببین دوستت چقدر درس می‌خونه!» یا «اگر همین‌طور ادامه بدی هیچ‌وقت موفق نمی‌شی!»
ممکن است کودک را از درس دورتر کند.
بهتر است ابتدا علت را پیدا کنیم. شاید تکلیف برای او سخت است، شاید خسته است، شاید روش آموزش برایش جذاب نیست یا شاید از اشتباه کردن می‌ترسد.
گاهی یک تغییر ساده، مثل کوتاه‌تر کردن زمان مطالعه، استفاده از بازی، انتخاب بین دو فعالیت یا همراه شدن والد با کودک می‌تواند همکاری او را بسیار بیشتر کند.
یک برنامه نمونه برای بعد از مدرسه
فرض کنیم دانش‌آموز کلاس چهارم ساعت ۱۳:۳۰ به خانه می‌رسد. برنامه می‌تواند تقریباً چنین باشد:
۱۳:۳۰ تا ۱۵:۰۰: ناهار، استراحت و بازی
۱۵:۰۰ تا ۱۵:۳۰: انجام تکلیف ریاضی
۱۵:۳۰ تا ۱۵:۴۵: استراحت و حرکت
۱۵:۴۵ تا ۱۶:۱۵: فارسی و املا
۱۶:۱۵ تا ۱۶:۳۰: استراحت
۱۶:۳۰ تا ۱۶:۵۰: مرور کوتاه درس‌های روز یا مطالعه کتاب داستان. بعد از آن، کودک می‌تواند به فعالیت‌های دیگرش برسد.
فرض کنیم دانش‌آموز کلاس چهارم ساعت ۱۳:۳۰ به خانه می‌رسد. برنامه می‌تواند تقریباً چنین باشد:
۱۳:۳۰ تا ۱۵:۰۰: ناهار، استراحت و بازی
۱۵:۰۰ تا ۱۵:۳۰: انجام تکلیف ریاضی
۱۵:۳۰ تا ۱۵:۴۵: استراحت و حرکت
۱۵:۴۵ تا ۱۶:۱۵: فارسی و املا
۱۶:۱۵ تا ۱۶:۳۰: استراحت
۱۶:۳۰ تا ۱۶:۵۰: مرور کوتاه درس‌های روز یا مطالعه کتاب داستان. بعد از آن، کودک می‌تواند به فعالیت‌های دیگرش برسد.
البته این فقط یک نمونه است و لازم نیست همه خانواده‌ها دقیقاً از همین ساعت‌ها استفاده کنند.
جمع‌بندی؛ کودک قرار نیست تمام روز درس بخواند!
دوره ابتدایی فقط دوره یادگیری خواندن، نوشتن و ریاضی نیست؛ کودک در این سال‌ها باید اعتمادبه‌نفس، استقلال، مسئولیت‌پذیری، مهارت ارتباطی و علاقه به یادگیری را هم تجربه کند.
بنابراین اگر فرزندتان یک روز فقط ۴۵ دقیقه با تمرکز درس خوانده اما بعد از آن بازی کرده، کتاب خوانده، با خانواده صحبت کرده و به اندازه کافی خوابیده است، لزوماً نباید احساس کنید که «امروز کم درس خوانده است».
دوره ابتدایی فقط دوره یادگیری خواندن، نوشتن و ریاضی نیست؛ کودک در این سال‌ها باید اعتمادبه‌نفس، استقلال، مسئولیت‌پذیری، مهارت ارتباطی و علاقه به یادگیری را هم تجربه کند.
بنابراین اگر فرزندتان یک روز فقط ۴۵ دقیقه با تمرکز درس خوانده اما بعد از آن بازی کرده، کتاب خوانده، با خانواده صحبت کرده و به اندازه کافی خوابیده است، لزوماً نباید احساس کنید که «امروز کم درس خوانده است».
برای یک دانش‌آموز ابتدایی، بهترین برنامه درسی برنامه‌ای است که بتواند آن را به‌طور منظم ادامه دهد؛ نه برنامه‌ای که فقط روی کاغذ عالی به نظر برسد.
در نهایت، به جای شمردن ساعت‌های مطالعه، بهتر است سه سؤال از خودمان بپرسیم:
آیا کودک مطالب را فهمیده است؟
در نهایت، به جای شمردن ساعت‌های مطالعه، بهتر است سه سؤال از خودمان بپرسیم:
آیا کودک مطالب را فهمیده است؟
آیا هنوز به یادگیری علاقه دارد؟
آیا در کنار درس، فرصت کافی برای خواب، بازی و زندگی کودکانه دارد؟
اگر پاسخ این سه سؤال مثبت باشد، احتمالاً مسیر درستی را انتخاب کرده‌ایم.
اگر پاسخ این سه سؤال مثبت باشد، احتمالاً مسیر درستی را انتخاب کرده‌ایم.